Unia Europejska zaostrza przepisy dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych, aby ograniczyć zużycie surowców oraz zwiększyć poziom recyklingu. Kluczowym elementem tych zmian jest rozporządzenie PPWR. Jego stosowaniu w Polsce ma służyć ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, która w obecnym kształcie budzi poważne obawy producentów. Jak nowe regulacje wpłyną na funkcjonowanie branży farb i klejów?
PPWR – nowe zasady dla opakowań w całej UE
Nowe przepisy mają ograniczyć rosnącą ilość odpadów – dziś w UE aż 40% tworzyw sztucznych i 50% papieru wykorzystuje się do produkcji opakowań. Stąd dążenie do wprowadzenia jednolitych zasad dla wszystkich państw członkowskich i przyspieszenie rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym. Odpowiedzią na te wyzwania jest rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych 2025/40 (PPWR - Packaging and Packaging Waste Regulation), które weszło w życie 11 lutego 2025 r., a jego przepisy zaczną obowiązywać od 12 sierpnia 2026 r.
Celem nowych regulacji jest:
- ujednolicenie przepisów dotyczących opakowań w całej UE,
- ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych i zwiększenie poziomu recyklingu,
- wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem,
- zmniejszenie wpływu opakowań na środowisko i zdrowie ludzi.
PPWR obejmuje wszystkie opakowania i odpady opakowaniowe – niezależnie od materiału czy rodzaju produktu. Określa wymagania dotyczące projektowania opakowań, ich składu, możliwości recyklingu, ponownego użycia oraz zasad gospodarowania odpadami opakowaniowymi. Co ważne, rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach UE. Oznacza to, że nawet brak krajowych przepisów wdrażających nie wstrzymuje stosowania nowych wymagań.
Kogo dotyczą nowe przepisy i jakie wymogi wprowadzają ?
Zakres PPWR jest bardzo szeroki. Nowe przepisy obejmą m.in.: producentów produktów w opakowaniach, importerów produktów spoza UE, firmy wprowadzające produkty po raz pierwszy na rynek UE, właścicieli marek własnych, podmioty e-commerce, dystrybutorów i dostawców opakowań.
Kluczowe znaczenie będzie miało faktyczne wprowadzenie produktu w opakowaniu na rynek, a nie wyłącznie formalna rola w łańcuchu dostaw. Odpowiedzialność może więc zostać przypisana np. podmiotowi nadającemu markę lub importerowi produktu z państwa trzeciego.
Według danych Bazy Danych o Odpadach (BDO) w Polsce zarejestrowanych jest ponad 100 tys. przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach, którzy zostaną objęci nowymi regulacjami.
PPWR – regulacja środowiskowa czy produktowa?
Jak podkreśla Remigiusz Skąpski, Prezes Zarządu PPG Deco Polska, firmy należącej do Polskiego Związku Producentów Farb i Klejów (PZPFK) – Z perspektywy producentów, PPWR nie jest wyłącznie regulacją środowiskową, lecz przede wszystkim produktową, która będzie wpływać na projektowanie opakowań, dobór materiałów, logistykę oraz relacje w całym łańcuchu dostaw. Nowe przepisy wymuszą szczegółową analizę portfela produktów i stosowanych opakowań – nie tylko pod kątem zgodności formalnej, lecz również parametrów technicznych i możliwości recyklingu.
Kluczową datą dla przedsiębiorców jest 12 sierpnia 2026 r. Od tego momentu wprowadzanie na rynek UE opakowań niespełniających wymagań PPWR będzie naruszeniem prawa. Producenci będą musieli posiadać dokumentację techniczną oraz deklarację zgodności UE potwierdzającą zgodność opakowania z nowymi wymogami. Kolejne etapy wdrażania regulacji, szczególnie cele wyznaczone na 2030 r., mogą istotnie wpłynąć na modele biznesowe wielu firm.
Ważnym elementem reformy będzie także rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP). Planowane przepisy zakładają, że wysokość opłat zostanie uzależniona od podatności opakowania na recykling oraz zawartości recyklatu. Producenci będą musieli udowodnić, że ich opakowania nadają się do recyklingu „na dużą skalę”, a także ograniczać masę i objętość opakowań oraz rezygnować z rozwiązań zbędnych lub trudnych do przetworzenia, zwłaszcza opakowań wielomateriałowych.
ROP w Polsce: tak dla recyklingu, nie dla rosnącej biurokracji
W marcu 2026 roku Rządowe Centrum Legislacji opublikowało drugą wersję projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, która ma wdrożyć w Polsce założenia unijnego rozporządzenia PPWR. Nowa wersja projektu znacząco rozszerza i uszczegóławia wcześniejsze propozycje z 2025 r.
Najważniejsze zmiany dotyczą przede wszystkim modelu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Projekt zakłada centralizację systemu wokół NFOŚiGW oraz powołanie Rady ds. ROP. Wprowadzono także bardziej szczegółowe zasady wydatkowania środków, audytów i limitów kosztowych.
Nowa wersja projektu przewiduje również:
- bardziej rozbudowany system opłat i progów zwolnień,
- kompleksowe regulacje dotyczące systemu kaucyjnego,
- szczegółowe zasady ewidencji i kontroli,
- rozszerzony katalog sankcji administracyjnych, które mogą sięgać nawet 2 mln zł.
Projekt wprowadza także rozróżnienie pomiędzy opakowaniami komunalnymi i niekomunalnymi. - Dla przedsiębiorstw z branży farb i klejów będzie się to wiązało z koniecznością rozdzielania w raportach opakowań przeznaczonych dla segmentu DIY oraz dla odbiorców profesjonalnych i przemysłowych. Proponowany model przepisów może prowadzić do istotnego wzrostu kosztów administracyjnych i finansowych, bez gwarancji poprawy efektywności gospodarki o obiegu zamkniętym. Szczególne wątpliwości budzi centralizacja systemu ROP oraz zastąpienie konkurencyjnych organizacji odzysku jednym podmiotem zarządzanym centralnie, co może ograniczyć konkurencyjność rynku, osłabić innowacyjność i zwiększyć koszty funkcjonowania systemu – komentuje Lilianna Brzoskowska, Kierownik ds. Legislacji PZPFK.
Obawy budzi również sposób ustalania opłaty opakowaniowej. Projekt przewiduje, że jej wysokość będzie określana w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska, przy maksymalnej stawce wynoszącej 4,5 zł/kg. W opinii producentów stwarza to dużą niepewność dla przedsiębiorców i ryzyko pobierania opłat wyższych niż rzeczywiste koszty gospodarowania odpadami.
Kolejną kwestią podnoszoną przez branżę farb i klejów jest brak odpowiedniego mechanizmu kosztu netto, który uwzględniałby przychody ze sprzedaży surowców wtórnych. W praktyce może to oznaczać nadmierne obciążenia dla firm – niezależnie od tego, jak łatwo ich opakowania poddają się recyklingowi.
Producenci wskazują również, że projekt nie przewiduje rozwiązań realnie wspierających rozwój selektywnej zbiórki, sortowania czy recyklingu odpadów opakowaniowych. Obawy dotyczą także ryzyka przekierowania części środków z systemu na cele niezwiązane bezpośrednio z gospodarką odpadami.
Stanowisko Polskiego Związku Producentów Farb i Klejów (PZPFK):
W świetle powyższych uwag, PZPFK apeluje o stworzenie systemu ROP w pełni zgodnego z założeniami PPWR. Kluczowe jest odejście od niesprawiedliwego i nieefektywnego modelu państwowego na rzecz rozwiązania wolnorynkowego oraz podjęcie realnego dialogu z interesariuszami, którzy będą uczestniczyć w funkcjonowaniu systemu. Tylko rzetelna, merytoryczna współpraca może doprowadzić do zbudowania mechanizmu skutecznego i korzystnego zarówno dla samorządów, jak i sektora prywatnego, a także dla rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym w Polsce.
Skuteczny system ROP powinien opierać się przede wszystkim na dialogu z przedsiębiorcami oraz rozwiązaniach wspierających konkurencyjność, ekoprojektowanie i inwestycje w rozwój recyklingu – podobnie jak ma to miejsce w wielu krajach Europy Zachodniej.
Polski Związek Producentów Farb i Klejów (PZPFK) jest organizacją branżową zrzeszającą producentów farb, klejów, pian i silikonów, a także dostawców surowców w tym obszarze. PZPFK reprezentuje branżę w kraju i za granicą, aktywnie wspiera jej rozwój i współpracuje z organami oraz instytucjami państwowymi i europejskimi w zakresie rozwiązań legislacyjnych. Związek inicjuje i wspiera programy oraz działania promujące odpowiedzialny biznes, w tym budowanie postaw proekologicznych, zarówno wśród samych producentów, jak i odbiorców końcowych.
PZPFK należy do CEPE (Europejska Rada Przemysłu Farb, Farb Drukarskich i Barwników) oraz FEICA (Stowarzyszenie Europejskiego Przemysłu Klejów i Uszczelniaczy).
Strona internetowa PZPFK: pzpfik.pl
